سیستم ایمنی موجود زنده وظیفه شناسایی سلول ها و مولکول های خودی از بیگانه، از بین بردن یا بی خطر کردن آن ها و حفظ هموستاز بدن را بر عهده دارد. تعدیل واکنش های ایمنی نقش مهمی را در بهبود عملکرد بدن به دنبال چالش های ایمونولوژیک ایفا می کند)1(.

تحریک یا تقویت سیستم ایمنی باعث فعالسازی اجزای سیستم ایمنی می گردد که منجر به ایجاد یک سد دفاعی مناسب در برابر میکروارگانیسم های عفونت زا، سم ها و سلول های سرطانی می شود. این عوامل مکانیسم های دفاعی بدن را تقویت می کنند و می توانند به منظور تقویت پاسخ های ایمنی غیر فعال در انسان و حیوانات مورد استفاده قرار گیرند(3و2).

قرن بیست و یکم قرن بازگشت به طبیعت و استفاده از مواد گیاهی و طبیعی  در درمان نامگذاری شده، این امر به علت شناخته شدن آثار جانبی و ناخواسته بسیاری از ترکیبات دارویی شیمیایی می باشد، از طرفی توجه و انجام پژوهش های مختلف در امر شناسایی خواص درمانی گیاهان مختلف، موجب شناخت آثار جدید و بارز درمانی گیاهان و مواد طبیعی شده است. گیاهان دارای ویژگی های ایمونودلاتوری می توانند به عنوان جایگزین دارو های  شیمیایی مرسوم استفاده شوند(5و4).

سرخارگل   

گیاه سرخارگل (اکیناسه)  با نام علمی Echinaceae purpurea از خانواده گیاهان ستاره آسا Asteraceae می باشد(6). در طب سنتی از این گیاه برای تسریع در بهبود زخم­ها، خواص ضد باکتریایی و ضد ویروسی، درمان سرماخوردگی و مسمومیت های خونی، بیماری­های برونشیتی و سینوزیت، همچنین درمان مارگزیدگی استفاده می شود(8و7).

بومیان آمریکا از اوایل قرن 17 اکیناسه را برای درمان مارگزیدگی، بیماری های لثه و دهان، سرماخوردگی، سرفه، مسمومیت­های خونی، گلودرد، درد معده و روده استفاده می نمودند. این گیاه از دیرباز برای درمان مخملک، سیفلیس، مالاریا و دیفتری کاربرد داشته است.

سازمان سلامت آلمان، مصرف اکیناسه را به عنوان داروی کمکی برای عفونت­ها و زخم­ها تایید کرده است، در کشور آمریکا نیز اکیناسه به تنهایی یا به همراه سایر گیاهان دارویی برای تقویت سیستم ایمنی عرضه می شود(9).

در طول دهه­های 1800 این گیاه پر استفاده­ترین گیاه دارویی در ایالات متحده محسوب می­شد. خواص بهبود زخم و ضدعفونی کنندگی اکیناسه در دهه 1920 مطرح و تایید شد و در فهرست های داروهای گیاهی ایالات متحده قرار گرفت. در سال های اخیر در آمریکا سالانه بیش از 300 میلیون دلار از این گیاه به فروش می رسد(11و10). 

اکیناسه به عنوان محرک ایمنی شناخته شده است. مطالعات نشان داده که این گیاه دارای اثرات تحریک ایمنی می باشد که این اثرات شامل افزایش فاگوسیتوز، کموتاکسی و انفجار اکسیداتیو(Oxidative burst ) نوتروفیل­ها و ماکروفاژهاست(14-12)، در اثر استفاده از این گیاه، ماکروفاژهای صفاقی اینترلوکین و اینترفرون بیشتری تولید نموده اند (15).

سرخارگل متعلق به گروه ترکیبات فیتوژنیک تقویت کننده سیستم ایمنی است و باعث تحریک فعالیت فاگوسیتوزی لنفوسیت­ها، تحریک فیبروبلاست­ها به منظور تولید بافت­های جدید، افزایش عمل دم و بازدم و افزایش تحریک لکوسیت­ها می­شود(16).

تاثیر سرخارگل در تقویت سیستم ایمنی بدن مربوط به ترکیبات پلی ساکاریدی گیاه مانند اکیناسن و اکیناکوزید و ترکیبات آلکیل آمیدی آن می­باشد(17). با توجه به زیاد بودن وزن مولکولی پلی­ساکاریدهای سرخارگل و قابلیت انحلال آن­ها در آب، این پلی ساکاریدها همراه آلکامیدهای سرخارگل دارای خاصیت محرک سیستم ایمنی می باشد. اجزای سرخارگل تعداد گلبول­های سفید در گردش را زیاد می­کند و تولید سیتوکین ها شامل اینترفرون، فاکتور نکروز کننده تومور و اینترلوکین های 1و 2و6  و10 را تحریک می کند(18).

سرخارگل به عنوان بهترین تقویت کننده سیستم ایمنی شناخته شده است و براساس بسیاری از مطالعات عصاره سرخارگل نشان می دهد که مصونیت را از طریق تحریک سیستم ایمنی غیراختصاصی انجام می دهد. به نظر می رسد که اثر ایمنی این گیاه در مراحل اول از طریق فعالسازی پاسخ های ایمنی ذاتی انجام می گیرد، همچنین باعث تحریک فعالیت فاگوسیتوز ماکروفاژها می شود و مهاجرت گرانولوسیت­ها را به خون که موجب مقاومت بهتر در مقابل عوامل پاتوژن می شود افزایش می­دهد. ترکیبات گلیکوپروتئین­ها، پلی­ساکاریدها، مشتقات اسید کافئیک و آلکیل آمیدی موجود در اکیناسه فعالیت سیستم ایمنی را افزایش می دهند(20و19).

سرخارگل با افزایش تولید IgM و IgG ایمنی هومورال را تقویت می­کند و با تحریک ماکروفاژها تولید سایتوکین ها را افزایش می دهد، همچنین تکثیر لنفوسیت های T را تقویت نموده و در نتیجه ایمنی سلولی افزایش خواهد یافت(21).

پلی ساکاریدهای اکیناسه دارای خاصیت تحریک کنندگی سیستم ایمنی بوده و پلی استیلن­های آن دارای اثرات ضدالتهابی می باشند. اجزای اکیناسه تعداد سلول های سفید در گردش را زیاد نموده، لنفوسیت های T را فعال می کند، فاگوسیتوز را افزایش می دهد، تولید سیتوکین­ها (اینترفرون، فاکتور نکروز تومور TNF، اینترلوکین 1 و اینترلوکین6) را تحریک می نماید، همچنین هیالورونیداز را مهار و کورتکس آدرنال و مسیر آلترناتیو کمپلمان را تحریک می­کند(23و22). از طرفی ترکیبات فنولی این گیاه دارای خواص آنتی اکسیدانی بوده که با عملکرد ضداکسیدانی، گونه های اکسیژن فعال(ROS)، رادیکال های آزاد (هیدروکسیل، سوپراکسیداتیون) و پراکسید های تولید شده در سوخت و ساز بدن را مهار می کند(24).

بر طبق گزارشات کمیسیون اروپا، فرمولاسیون های حاصل از سرخارگل که به صورت خوراکی یا تزریقی تجویز شده اند اثرات محرک سیستم ایمنی را از خود نشان داده اند. این داروها منجر به افزایش تعداد WBC خون و سلول های طحال شده و توانایی فاگوسیتوز توسط گرانولوسیتها را زیاد می کنند. همچنین اثبات شده فرمولاسیون های خوراکی به اندازه تزریقی ها موثر هستند(27-25).

عصاره سرخارگل با تاثیر بر سلول های مادر خون ساز چند ظرفیتی در مغز استخوان تکثیر این سلول ها را افزایش می دهد که این تقسیمات منجر به تولید سلول های لنفوئیدی(LSC) می شود و نهایتا میزان سلول های B و T افزایش خواهد یافت(28).

سرخارگل از طریق مونوسیت­های فعال شده، ماکروفاژها، فیبروبلاست ها و سلول­های اندوتلیال باعث افزایش تولید اینترلوکین های 1 و 2 و 6 می شود، این اینترلوکین­ها خاصیت میتوژنی داشته که باعث فعالسازی لنفوسیت­ها می­شود. از طرفی IL-1 محرک کمکی برای تمایز و تکثیر لنفوسیت­های B می باشد(29). از طرفی مصرف سرخارگل مقدار سلول های+ CD8 سلول هایT.helper را در خون افزایش می دهد، همچنین با افزایش میزان + CD8 باعث افزایش سلول های T.Supressor و  .Killer در خون محیطی می شود(30).

عصاره سرخارگل می­تواند فاگوسیتوز نوتروفیل ها را افزایش داده و باعث تحریک مهاجرت نوتروفیل­ها از خون به بافت ها شود(31).

ویتامینC

ویتامین C یا آسکوربیک اسید یکی از ویتامین های محلول در آب بوده که دارای نقش های متابولیک متعددی می باشد(33و32)، این ویتامین در سال 1928 برای اولین بار توسط یک بیوشیمیست مجارستانی جداسازی شد(34).

ویتامین C یکی از ویتامین­های حساس بوده که دارای نقش­های متابولیک متعددی از جمله اثر بر رشد، بازماندگی و جلوگیری از مرگ و میر، بهبود زخم­ها، کاهش اثرات استرس و مقاومت در برابر عوامل پاتوژن و بهبود عملکرد تولید مثل می باشد(35).

کمبود ویتامین C باعث سست شدن ساختار کلاژن، از دست دادن دندان­ها، درد مفاصل، مشکلات استخوان­ها و مفاصل می­گردد و احساس ضعف و بی حالی از علائم اولیه کمبود ویتامین C به حساب می آید(36).

این ویتامین باعث کم شدن چربی خون می­شود و در بیوسنتز اسیدهای آمینه کارنیتین و کاتکول آمین ها نقش دارد و از این طریق در تنظیم سیستم عصبی تاثیر گذار می­باشد. این ویتامین برای رشد بافت و التیام زخم ضروری است، همچنین در تشکیل نوروترنسمیتر ها دخالت دارد و به جذب آهن کمک می­کند. از طرفی این ویتامین نقش آنتی اکسیدانی دارد و بدن را از اثرات زیانبار رادیکال های آزاد و سایر آلاینده ها حفظ می کند.

 دوز مناسبی از ویتامین  Cبرای درمان و بهبود طیف وسیعی از اختلالات مانند دیابت، آب مروارید، گلوکوم، آترواسکلروزیس، بیماری های قلبی و سرطان استفاده می شود. از طرفی کمبود ویتامین C می تواند منجر به ایجاد آنمی، اسکوروی، خونریزی لثه، گرفتگی عروق خونی، خونریزی های مویرگی و اختلالات عصبی شود، از طرفی بدن برای تقویت دستگاه ایمنی به ویتامین  C نیاز دارد.

غلظت بالای اسکوربیک اسید در لکوسیت و افزایش مقدار آن طی عفونت ها و فاگوسیتوز بیانگر نقش این ویتامین در پاسخ های سیستم ایمنی است. از ویتامین C برای درمان عفونت ها و بیماری های عفونی مختلف مانند هپاتیت، ایدز، هلیکوباکترپیلوری، سرماخوردگی و آنفولانزا استفاده می شود. ویتامین C باعث افزایش مقاومت بدن به بیماری­ها می­شود و با تحریک فعالیت آنتی بادی ها و سیستم ایمنی شامل فاگوسیت ها و نوتروفیل ها نقش حمایت کنندگی از سیستم ایمنی را ایفا می کند(37). علاوه بر نقشی که این ویتامین در تحریک سیستم ایمنی دارد، باعث حفاظت بدن از رادیکال های آزاد می شود(38). ویتامین C دارای ویژگی های آنتی اکسیدانی است و سلول ها را از اثرات آسیب های اکسیدانت و رادیکال های اکسیژن طی فعالیت های سیستم ایمنی محافظت می کند. مشاهده شده ویتامین C دارای نقش محافظتی از نوتروفیل ها طی فاگوسیتوز می باشد(39). و لنفوسیت ها را از آسیب های اکسیداتیو محافظت می نماید(42-40).

تعادل اکسیدان-آنتی اکسیدان یکی از عوامل مهم در عملکرد سیستم ایمنی بدن محسوب می شود، سلول­های ایمنی بدن به دلیل تولید اسیدهای چرب غیراشباع در غشای پلاسمایی به این تغییرات بسیار حساس هستند(43).

از طرفی ویتامینC نقش بارزی در پاسخ های التهابی دارد(44).

یکی از مهمترین عوامل موثر ویتامین C در تقویت سیستم ایمنی، خاصیت آنتی اکسیدانی آن می باشد و دیگری نقش این ویتامین در ساخت و ترمیم کلاژن بوده که برای بافت اپی تلیال موثر می باشد(45).

ویتامینC  دارای غلظت بالایی در لکوسیت ها بوده و به مقدار زیادی در عفونت ها مورد استفاده قرار می گیرد(46). در واقع برای ساختار لکوسیت ها به ویژه تحرک منوسیت ها و نوتروفیل ها موثر می باشد(47).

مقدار بالای ویتامین C در نوتروفیل ها برای مقابله با استرس های اکسیداتیو طی تولید ROS ضروری است(48). از طرفی دوزهای بالای ویتامین C باعث کاهش قابل توجه هیستامین خون می شود که این کاهش رابطه ی معکوسی با کموتاکسی لکوسیت های خون دارد(52-49). ویتامین C باعث بهبود پاسخ تعدادی از عوامل پاسخ ایمنی، شامل فعال کردن NKcell (سلول های کشنده طبیعی)، تولید لنفوسیت ها، کموتاکسی و تاخیر در پاسخ به حساسیت شدید و کاهش ماندگاری بیماری ها می شود، زیرا موجب تحریک فعالیت فاگوسیت ها و              لنفوسیت های T خواهد شد(53).

روی Zinc

زینک یکی از مهم ترین عناصر کمیاب ضروری است، و یکی از مهمترین اعضای ریزمغذی ها در تغذیه و سلامت انسان محسوب می شود. زینک در بسیاری از اعمال سلولی شامل همانندسازی، نسخه برداری و تولید مثل نقش دارد، از طرفی روی بر هر دو ایمنی اختصاصی و غیر اختصاصی اثر گذار می باشد(54) .کاهش روی باعث ایجاد مشکلاتی از جمله کاهش میزان تستوسترون، کاهش اسپرم، اختلالات شدید دستگاه ایمنی به ویژه سلول هایT، هیپرآمونمی، اختلالات عصبی و کاهش توده بدنی می شود.

زینک باعث هموستاز و توسعه ساختار سلول های ایمنی به ویژه سلول های T می شود(55)، همچنین باعث یکپارچگی و ثبات ژنومی شده و دارای ویژگی های ضدالتهابی و ضداکسیدانی می باشد(56).

روی به عنوان یک واسطه سلولی در ایمنی ذاتی محسوب می شود، این ماده در فاگوسیتوز ماکروفاژها و نوتروفیل ها، فعالیت NKcell و فعالیت آنتی اکسیدانی ایفای نقش می کند(57).

زینک برای فعالیت تیمولین( هورمونی که باعث تمایز سلول های T و افزایش فعالیت های Tcell ها و NKcell ها می شود) مورد نیاز است(59و58). نتایج مطالعات نشان می دهد کمبود روی باعث آتروفی بافت لنفاوی می شود، کاهش فعالیت سلول های کشنده طبیعی NK cell در کاهش مقدار روی مشاهده شده است(62-60).

کمبود روی باعث کاهش تکثیر لنفوسیت ها می گردد، تولید سایتوکاین های Th-1(اینترلوکین 2 و اینترفرون گاما) کاهش می یابد و تعادل Th1/Th2 از بین می رود، همچنین باعث کاهش پاسخ در حساسیت های پوستی و پاسخ های آنتی بادی وابسته به سلول های Tخواهد شد(63).

زینک باعث ایجاد تعادل بین Th1/Th2 می شود. تولید سایتوکاین های Th به ویژه IFN-گاما، IL-2 و TNF-α در حضور روی کاهش           می یابد(68-64).

یکی از مکانیسم های اصلی تاثیر روی بر سیستم ایمنی، نقش آن به عنوان یک یون سیگنال دهنده می باشد بدین صورت باعث نقل و انتقالات از طریق غشای پلاسمایی، انتقال از طریق وزیکول های رینکوزوم که روی در آن ها ذخیره می شود(69) و در نهایت با متالوتیونین باند می شود. مقدار زیاد روی باعث القای کموتاکسی سلول های پلی مورفونوکلئر می شود(70).

زینک باعث فعالیت بیولوژیکی اینترلوکین 1و2و3و4و5و6 و IFN-α می شود. بر همین اساس کمبود زینک روی تعادل Th1/Th2 اثرات منفی می گذارد(71).

نظریات مختلفی در مورد چگونگی عمل زینک در سیستم ایمنی وجود دارد که شامل :

1- زینک به عنوان یک فاکتور ضروری برای بسیاری از آنزیم ها به ویژه متالوآنزیم ها محسوب می شودکه در صورت عدم وجود روی امکان فعالیت برای این آنزیم ها وجود ندارد. بنابراین روی یک ماده مهم برای ساختار آنزیم های ضروری بدن از جمله آنزیم  DNAپلی مراز، تیمیدین کیناز و RNA پلی مراز وابسته به DNA می باشد. از طرفی مشارکت زینک در تولید اسید های نوکلئیک می تواند توجیه کننده نقش زینک در سلول های لنفاوی باشد، روی توسط ساختار انگشت روی (zing finger) در تنظیم رونویسی ایفای نقش می کند. همچنین زینک به عنوان سایت فعال بسیاری از متالوپروتئین ها محسوب می شود (72).

2- روی برای فعالیت برخی از واسطه های ایمنی مورد نیاز است. ازجمله نقشی که در فعالیت تیمولین دارد، به این صورت که زینک با تیمولین باند می شود و در نهایت تیمولین باعث بلوغ سلول های T و تولید اینترلوکین 2 می شود(73).

3- روی یکی از مهمترین تنظیم کنده های آپوپتوز لنفوسیت ها محسوب می شود. بنابراین کمبود روی باعث آتروفی تیموس و کاهش تولید لنفوسیت ها خواهد شد. در نهایت در اثر کمبود روی این سلول ها، سلول های پیش ساز خود را از دست خواهند داد(75و74).

پنجه گربه

گیاه پنجه گربه با نام علمی Uncaria tomentosa  از خانواده Rubiaceae بوده که در جنگل های بارانی آمازون رشد می کند و به گیاه پنجه گربه Cats Claw معروف است. این گیاه به طور سنتی در میان سرخپوستان آمریکای شمالی مورد استفاده قرار می گرفته و از این گیاه به صورت چای برای تقویت سیستم ایمنی و بیماری های عمومی بهره برداری می نموده اند(77و76).

امروزه پنجه گربه به عنوان یک محرک سیستم ایمنی و هم چنین در درمان سرطان ها کاربرد دارد و اغلب برای درمان التهاب، عفونت های ویروسی، حساسیت به مواد شیمیایی و طبیعی، خستگی های مزمن و مشکلات مربوط به پروستات کاربرد دارد(80-78). از این گیاه برای درمان بیماری های زیادی مانند آرتریت روماتوئید و سایر اختلالات با منشا التهاب استفاده می شود(81).

 این گیاه به طور سنتی برای تقویت سیستم ایمنی استفاده می شود، مطالعات نشان می دهد این گیاه باعث ایجاد نشاط در دراز مدت می شود و یک پاک کننده طبیعی بدن محسوب می شود(83و82).

عناصر فعال زیادی در این گیاه یافت می­شوند که شامل پلی­فنول­ها (فلاونوئید، پروآنتوسیانید ها و تامین ها)، استرول ها و آلکالوئیدها می باشند. در میان ترکیبات پنجه گربه، آلکالوئید اصلی این گیاه میترافیلین بوده که باعث ایجاد خواص ضدالتهابی این گیاه می شود(84).

این گیاه برای بازسازی  DNAو بهبود سیستم ایمنی کاربرد دارد(89و88)، این گیاه توسط آلکالوئیدهای موجود در ساختارش باعث افزایش فعالیت فاگوسیت ها و ماکروفاژها می شود و از سوی دیگر باعث سرکوب رشد سلول های میلوئیدی می گردد(90).

آزمایشات نشان داده عصاره این گیاه باعث افزایش لکوسیت های خون می شود، افزایش مقدار CD8+ و CD4+ طحال، افزایش سلول های B، همچنین باعث افزایش پیش­سازهای گرانولوسیت و ماکروفاژها در مغز استخوان می شود. مکانسیم عمل این گیاه توسط  فعال کردن ساب یونیت P54  از NF-kB، افزایش IL-1B و مانع از بیان TNF-α می شود. این گیاه تحریک کننده سیستم ایمنی است که این کار را با سرکوب یا کاهش تولید سلول های التهابی مانند TNF-α که یک ماده سرکوب کننده سیستم ایمنی است انجام می دهد، سایتوکاین های پیش التهابی مانند TNF-α و IFN گاما نقش مهمی در توسعه التهاب دارند(92و91).

 

دسته‌بندی نشده

1 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *